Dinky Toys – de geschiedenis van een legendarisch modelautomerk

Wie zich verdiept in de geschiedenis van modelauto’s, komt al snel de naam Dinky Toys tegen. Voor veel verzamelaars is Dinky Toys meer dan alleen een merk van oude speelgoedauto’s. Het is een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van het modelauto verzamelen en heeft een grote invloed gehad op de ontwikkeling van de kleine metalen modelauto zoals we die tegenwoordig kennen.

De geschiedenis van Dinky Toys begint bij Meccano, het bekende Britse constructiespeelgoed van Frank Hornby. Meccano ontwikkelde daarnaast modeltreinen onder de naam Hornby. Bij een modelspoorbaan horen natuurlijk niet alleen locomotieven en wagons, maar ook gebouwen, mensen, verkeersborden en voertuigen. Vanuit die gedachte ontstonden de eerste kleine metalen voertuigen.

In 1933 bracht Meccano een serie kleine spoorweg- en baanaccessoires uit voor de O-schaal Hornby modeltreinen. Deze accessoires werden aanvankelijk aangeduid als Hornby Modelled Miniatures. In het aprilnummer van het Meccano Magazine van 1934 werd voor het eerst de naam Meccano Dinky Toys gebruikt. In augustus 1935 verdween de naam Meccano uit de merknaam en werd DINKY TOYS de officiële benaming.

Het succes van de kleine modellen bleek al snel groter dan alleen het gebruik rond de modelspoorbaan. Kinderen gingen de voertuigen ook los gebruiken en daarmee groeide Dinky Toys uit tot een zelfstandig speelgoedmerk. Het assortiment werd steeds verder uitgebreid. Naast personenauto’s verschenen vrachtwagens, bestelwagens, autobussen, taxi’s, racewagens, hulpverleningsvoertuigen, militaire voertuigen, vliegtuigen en allerlei accessoires.

Dinky Toys werd niet alleen in Engeland geproduceerd. Ook in Frankrijk ontstond een belangrijke productielijn. Daardoor ontwikkelde zich naast het Britse assortiment een uitgebreid Frans Dinky Toys-assortiment, met modellen die aansloten bij de Franse automarkt. Voor verzamelaars vormen Engelse en Franse Dinky Toys dan ook twee interessante onderdelen van de geschiedenis van het merk.

De Tweede Wereldoorlog had grote gevolgen voor Meccano en de speelgoedproductie. Na de oorlog werd de productie geleidelijk weer opgebouwd. Vooral vanaf het einde van de jaren veertig en in de jaren vijftig groeide Dinky Toys uit tot een van de bekendste fabrikanten van gegoten metalen speelgoedmodellen.

De naoorlogse modellen werden steeds gedetailleerder en realistischer. Dinky Toys maakte modellen van bestaande personenauto’s, vrachtwagens, bussen en andere voertuigen. Een bijzonder onderdeel van het assortiment werd gevormd door de Dinky Supertoys, waaronder grotere vrachtwagens en bedrijfsvoertuigen.

Ook de ontwikkeling van de modelauto zelf is goed in de Dinky-geschiedenis terug te zien. De eerste modellen waren eenvoudige metalen miniaturen. Later kwamen steeds meer details, andere materialen en beweegbare onderdelen. Het Science Museum in Londen heeft bijvoorbeeld verschillende Dinky-modellen in zijn collectie, waaronder de bekende Dinky Toys Thunderbird 2, die tussen 1966 en 1973 werd geproduceerd. Dit model beschikte onder meer over een beweegbaar onderstel, een afneembare pod en een opening aan de achterzijde.

In de jaren vijftig kreeg Dinky Toys stevige concurrentie. In 1956 verscheen Corgi Toys op de markt. De concurrentie tussen fabrikanten zorgde ervoor dat de ontwikkeling van modelauto’s steeds sneller ging. Nieuwe modellen kregen onder andere kunststof ramen, interieurs, beweegbare onderdelen en andere technische details. Ook Matchbox en verschillende andere fabrikanten zouden een belangrijke rol gaan spelen op de steeds groter wordende markt voor kleine modelauto’s.

Dinky Toys wordt tegenwoordig vaak direct met schaal 1:43 geassocieerd. Toch is dat historisch gezien niet helemaal juist. De eerste modellen waren sterk verbonden met de O-schaal van Hornby, ongeveer 1:45. Later werd 1:43 een belangrijke schaal voor personenauto’s, maar Dinky Toys produceerde modellen in verschillende afmetingen en schalen. Voor verzamelaars is het daarom beter om niet alle Dinky Toys automatisch als 1:43 te beschouwen.

Voor verzamelaars zijn niet alleen het model en het uiterlijk belangrijk. Ook het modelnummer, de uitvoering, de kleur, de wielen, de bodemplaat en de verpakking kunnen veel vertellen over een model. Dinky Toys veranderde gedurende de jaren regelmatig details van bestaande modellen. Daardoor kunnen kleine verschillen tussen twee ogenschijnlijk identieke auto’s belangrijk zijn voor het dateren en identificeren van een exemplaar.

Ook de originele verpakking speelt een belangrijke rol. Een Dinky Toys-model met de oorspronkelijke doos is voor verzamelaars vaak bijzonder interessant. De dozen veranderden in de loop der jaren en kunnen daardoor aanvullende informatie geven over de periode waarin een model werd geproduceerd en verkocht.

Een ander verschijnsel waarmee verzamelaars van oude Dinky Toys te maken kunnen krijgen, is zinc pest, ook wel metaalpest genoemd. De gegoten carrosserieën werden gemaakt van een zinklegering. Bij sommige oude modellen kan het metaal in de loop van tientallen jaren instabiel worden. Dit kan leiden tot scheuren, vervormingen, zwellingen of zelfs breuk. Bij de aankoop van oudere modellen is het daarom belangrijk om niet alleen naar de lak en het interieur te kijken, maar ook naar de toestand van het metaal.

De jaren zestig en zeventig brachten grote veranderingen voor Meccano en Dinky Toys. De concurrentie werd steeds groter en de speelgoedmarkt veranderde. Meccano kwam bovendien financieel onder druk te staan. In 1964 werd Meccano overgenomen door Lines Bros Limited. De fabriek aan Binns Road in Liverpool bleef vervolgens nog jarenlang in bedrijf.

Ondanks de moeilijke omstandigheden bleef Dinky Toys nieuwe modellen uitbrengen. De modellen werden soms voorzien van goedkopere materialen. Zo zijn er voorbeelden uit de jaren zeventig met kunststof bodemplaten in plaats van de traditionele metalen bodemplaat. Dit laat goed zien hoe het bedrijf in zijn laatste jaren probeerde de productiekosten te beheersen.

In november 1979 kwam uiteindelijk een einde aan de productie in de beroemde fabriek aan Binns Road in Liverpool. Daarmee werd een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van de Britse speelgoedindustrie afgesloten. Meccano en Dinky Toys waren vanuit Liverpool uitgegroeid tot internationaal bekende namen.

De naam Dinky Toys verdween daarna echter niet volledig. Na de sluiting van de fabriek kwam het merk uiteindelijk bij Matchbox terecht. Matchbox probeerde het merk later nieuw leven in te blazen met de Dinky Collection. In 1988 werden de eerste modellen van deze nieuwe reeks aangekondigd. Uiteindelijk kwam het merk via Matchbox bij Mattel terecht.

Voor verzamelaars zijn vooral de klassieke modellen uit de oorspronkelijke Meccano-periode van grote historische betekenis. Juist de verschillen tussen vroege en latere uitvoeringen, Engelse en Franse modellen, kleuren, wielen, bodemplaten en verpakkingen maken het verzamelen van Dinky Toys zo interessant.

Wat Dinky Toys misschien wel het meest bijzonder maakt, is dat de modellen oorspronkelijk gewoon speelgoed waren. Veel auto’s die tegenwoordig zorgvuldig in vitrines worden bewaard, zijn vroeger intensief bespeeld. Ze reden over vloeren en stoepen, kwamen in speelgoedgarages terecht en werden gebruikt om complete miniatuurwerelden te bouwen.

Daarmee vertegenwoordigt een Dinky Toys-model niet alleen een stukje autogeschiedenis, maar ook een stukje geschiedenis van speelgoed en van de jeugd van meerdere generaties.

Dinky Toys heeft dan ook een bijzondere plaats in de geschiedenis van de modelauto. Wat in 1933 begon als een serie kleine accessoires voor een modelspoorbaan, groeide uit tot een wereldwijd bekend merk met een enorm assortiment aan auto’s, vrachtwagens, bussen, vliegtuigen en andere voertuigen.

Vandaag de dag zijn deze modellen geliefde verzamelobjecten. De aantrekkingskracht zit niet alleen in de modellen zelf, maar ook in de geschiedenis achter ieder exemplaar. Het modelnummer, de uitvoering, de kleur, de wielen, de bodemplaat, de doos en de staat van het model kunnen allemaal aanwijzingen geven over de herkomst en ouderdom.

Dinky Toys is daarmee niet alleen de geschiedenis van speelgoed, maar ook een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van de modelauto zelf.